Quen decide o que comemos? - Esther Vivas

A crecente mercantilización da agricultura é unha realidade innegable a día de hoxe. A privatización dos recursos naturais, as políticas de axuste estrutural, os procesos de "descampesinización" e industrialización dos modelos produtivos e os mecanismos de transformación e distribución de alimentos conducíronnos á actual situación de crise alimentaria.

Neste contexto, quen decide o que comemos? A resposta é clara: un puñado de multinacionais da industria agroalimentaria, co beneplácito de gobernos e institucións internacionais, acaban impondo os seus intereses privados por encima das necesidades colectivas. Ante esta situación, a nosa seguridade alimentaria está gravemente ameazada.

A suposta "preocupación" por parte de gobernos e institucións como o G8, G20, Organización Mundial do Comercio, etc., fronte ao aumento do prezo dos alimentos básicos e o seu impacto nas poboacións máis desfavorecidas, que mostraron no transcurso do ano 2008 en cumes internacionais, non fixo senón mostrar a súa profunda hipocrisía. O actual modelo agrícola e alimentario repórtalles importantes beneficios económicos, sendo utilizado como instrumento imperialista de control político, económico e social respecto dos países do Sur global.

Como sinalaba o movemento internacional da Vía Campesiña, ao final da última reunión da FAO en Roma a mediados de novembro: "A ausencia dos xefes de estado dos países do G8 foi unha das causas principais do fracaso total deste cume. Non se tomaron medidas concretas para erradicar a fame, deter a especulación sobre os alimentos ou frear a expansión dos agrocombustibles?. Así mesmo, apostas como o Partenariado Global para a Agricultura e a Seguridade Alimentaria e o Fondo Fiduciario para a Seguridade Alimentaria do Banco Mundial, que contan co apoio explícito do G8 e do G20, apuntan nesta dirección, deixando a nosa alimentación, unha vez máis, en mans do mercado.

De todos os xeitos, a reforma do Comité de Seguridade Alimentaria (CSA) da FAO é, segundo A Vía Campesiña, un paso adiante na dirección de "democratizar" as decisións contorna a agricultura e a alimentación: polo menos este espazo respecta a regra básica da democracia, isto é, o principio de ?un país, un voto" e outorga un novo espazo á sociedade civil. Aínda que está por ver a capacidade de incidencia real do CSA.

Monopolios
A cadea agroalimentaria está sometida, en todo o seu percorrido, a unha alta concentración empresarial. Si empezamos polo primeiro dos tramos, as sementes, observamos como dez das maiores compañías (como Monsanto, Dupont, Syngenta, Bayer...) controlan, segundo datos do Grupo ETC, a metade das súas vendas. As leis de propiedade intelectual, que dan ás compañías dereitos exclusivos sobre as sementes, estimularon aínda máis a concentración empresarial do sector e han erosionado de base o dereito campesiño ao mantemento das sementes autóctonas e a biodiversidade.

A industria das sementes está intimamente ligada á das pesticidas. As maiores compañías semilleras dominan tamén leste outro sector e, frecuentemente, o desenvolvemento e comercialización de ambos os produtos realízanse xuntos. Pero na industria das pesticidas o monopolio é aínda superior e o dez maiores firmas controlan o 84% do mercado global. Esta mesma dinámica obsérvase tamén no sector da distribución de alimentos e no do procesamiento de bebida e comida. Trátase dunha estratexia que vai en aumento.

A gran distribución, do mesmo xeito que outros sectores, conta cunha alta concentración empresarial. En Europa, entre os anos 1987 e 2005, a cota de mercado do dez maiores multinacionais da distribución significaba un 45% do total e prognosticábase que esta podería chegar a un 75% nos próximos 10-15 anos.  En países como Suecia, tres cadeas de supermercados controlan ao redor do 95,1% da cota de mercado; e en países como Dinamarca, Bélxica, Estado español, Francia, Holanda, Gran Bretaña e Arxentina, unhas poucas empresas dominan entre o 60% e o 45% do total. As megafusiones son a dinámica habitual. Este monopolio e concentración permite un forte control á hora de determinar que consumimos, a que prezo, de quen procede, como foi elaborado.
 
Facer negocio coa fame
En plena crise alimentaria, as principais multinacionais da industria agroalimentaria anunciaban cifras marca de ganancia. Monsanto e Du Pont, as principais compañías de sementes, declaraban unha subida dos seus beneficios do 44% e do 19% respectivamente no 2007 en relación co ano anterior. Na mesma dirección apuntaban os datos das empresas de fertilizantes: Potash Corp, Yara e Sinochem, que viron subir os seus beneficios nun 72%, 44% e 95% respectivamente entre o 2007 e o 2006. As procesadoras de alimentos, como Nestlé, sinalaban tamén un aumento das súas ganancias, así como supermercados como Tesco, Carrefour e Wal-Mart. Mentres millóns de persoas no mundo non tiñan acceso aos alimentos.

*Esther Vivas é autora "Do campo ao prato" (Icaria editorial, 2009). Artigo publicado en Diagonal, nº 115.

 

proxecto fiare galiza