Facer negocio coa comida - Esther Vivas

O corazón da especulación alimentaria trasladouse, a semana pasada, a Reus. A cidade acolleu, o 28 e 29 de outubro, a 50ª edición da Bolsa de Comercio Europea, o evento anual que reúne miles de multinacionais da industria agroalimentaria e brokers que se dedican a negociar transaccións millonarias de cereais. Trátase, segundo os seus organizadores, de realizar as transaccións financeiras cara a cara unha vez ao ano.

Pensar que actualmente a comida serve para alimentarnos é unha ilusión. Os alimentos convertéronse nun negocio para uns cuantos, a minoría convocada hai uns días en Reus. Como afirmaba Isaac Sanromà, presidente da Cámara de Comercio e da Lonxa de Reus: "O venres [29 de outubro] pecharanse moitos negocios sobre cereais nesta sala. Subirá ou baixará o prezo internacionalmente despois destes acordos? Terase que esperar".

Pero a quen afectan estas oscilacións no prezo dos cereais? Quen se beneficia? A crise alimentaria do ano 2007 e 2008, que fixo aumentar o número de famentos no mundo a 925 millóns, déixao ben claro. 

Neste período, o prezo dos cereais básicos creceu espectacularmente. O trigo aumentou un 130%, a soia un 87% e o arroz un 74%, converténdoos en inaccesibles para amplas capas da poboación, especialmente, nos países do Sur, onde se destina entre un 60 e un 80% dos ingresos a comprar comida. Paradoxalmente, hoxe a produción de alimentos é máis alta que nunca cun crecemento do 2% anual, mentres que a poboación faio un ritmo do 1,14%. Alimentos hai para todo o mundo, o problema son os mecanismos de produción, distribución e consumo ao servizo dos intereses privados.

É interesante observar como en leste mesmo período, os ingresos das principais empresas comercializadoras de cereais creceron considerablemente: Cargill un 86%, o primeiro trimestre do 2008; Bunge un 77%, o último trimestre do 2007; e ADM un 67%, no 2007. Por tanto, hai quen sabe beneficiarse coa fame.

Unha das causas máis importantes deste aumento dos prezos dos alimentos foi, precisamente o investimento especulativo en materias primas. Despois da caída do mercado de créditos hipotecarios de alto risco nos Estados Unidos, investidores institucionais (bancos, compañías de seguros, fondo de investimento, etc.) buscaron lugares máis seguros e con máis rendibilidade en que investir, por exemplo os mercados de futuro alimentario, empuxando, así, o prezo dos cereais á alza.

Na actualidade, os especuladores son quen teñen máis peso nos mercados de futuros, aínda que as súas transaccións de compra e venda non teñen nada que ver coa oferta e a demanda real, senón cos seus intereses económicos. Estas transaccións levan a cabo nas bolsas de valores, a máis importante das cales, a nivel mundial, é a Bolsa de Comercio de Chicago. Como dicía Baudouin Delforge, presidente do Sindicato Xeral da Bolsa de Comercio de París: "Venres [29 de outubro] a capital mundial do comercio de cereais non será Chicago. Será Reus". Máis claro imposible.

Hoxe calcúlase que unha parte significativa do investimento financeiro no sector agrícola ten carácter especulativo. Segundo os datos máis conservadores, esta cifra significaría un 55% do total, un volume que aumenta na medida en que se profunda na liberalización da produción agrícola.

Os mercados de futuros, tal como coñecémolos actualmente, datan de mediados do século XIX, cando empezaron a funcionar nos Estados Unidos. Os contratos de futuros son acordos legais estandarizados para facer transaccións de mercadorías físicas nun tempo futuro establecido previamente. Estes foron un mecanismo para garantir un prezo mínimo ao produtor ante as oscilacións do mercado, pero este mesmo mecanismo é utilizado hoxe en día polos especuladores para facer negocio.

O que nos tería que preocupar é que desde as administracións catalás congratúlense de que estas transaccións tivesen lugar en Reus. Non en balde o modelo agrícola catalán aposta pola industria agroalimentaria, transxénica, intensiva, petrodependiente, deslocalizada. Onde nos conduce todo isto: Hoxe en Cataluña pouco máis do 2% da poboación activa é campesiña. Nós comemos cada día, pero quen nos alimentará? Os señores reunidos, hai uns días, en Reus téñeno moi claro.

*Artigo publicado en Público (edición Catalunya), 05/11/2010. Esther Vivas.

 

proxecto fiare galiza