Ser anticapitalista

Millóns de seres humanos non poden satisfacer as súas necesidades fundamentais. Fáltalles auga potable, comida en cantidade suficiente e aloxamento decente, e tampouco teñen acceso á sanidade e á educación. Polo tanto, o sistema capitalista non conseguiu mellorar a vida da xente nin poñer fin ás grandes pragas que fan sufrir á humanidade. Peor aínda, nos últimos trinta anos, é dicir, desde a implantación do capitalismo neoliberal, a situación hase degradado tanto no Norte como o Sur do planeta. Ao considerar a situación desde un punto de vista global, o balance do capitalismo é sumamente negativo.

capitalismo inxusto

O home sempre fixo a guerra; o home é fundamentalmente egoísta; o capitalismo sempre existiu e sempre existirá; no entanto os seus defectos, o sistema capitalista é o menos malo dos sistemas; o capitalismo é o único modelo que demostrou as súas aptitudes. Todas las demais sociedades acabaron en catástrofes. Estas afirmacións que se escoitan por todas as partes, e desde fai moito tempo cumpren unha función moi precisa: anular calquera debate serio, calquera análise crítica e calquera proposta alternativa ao modelo económico no que vivimos. Aceptar estas afirmacións impídenos ver o fundamental: vivimos nun mundo baseado na explotación, a pobreza e as desigualdades. Vivimos tamén nun mundo que está inmerso nunha crise global, planetaria, sen precedentes na historia da humanidade. Estas afirmacións, ao levarnos a un repliegue sobre nós mesmos e ao fatalismo, impídennos tamén devenir cidadáns responsables que poñen as súas enerxías e intelixencias ao servizo dun proxecto emancipador. Se queremos loitar do xeito máis eficiente posible contra a inxustiza social, é necesario deconstruir, combater e superar estas aseveraciones que non son máis que antífrasis e ideas preconcebidas. É necesario aceptar que a humanidade debe atopar os medios para avanzar en forma concreta por outra vía que non sexa a do capitalismo. Non será nada fácil. O camiño será longo e con múltiples obstáculos, pero é a única solución se queremos construír esoutro mundo posible, socialmente xusto e respetuoso coa natureza. Hoxe en día ser anticapitalista, é urxente, necesario e razoable.

1. Ser anticapitalista, é sinxelo, coherente e moralmente xusto

En primeiro lugar, ¿que significa ser anticapitalista? Segundo o dicionario, é anticapitalista (1) el ou a que se opón ao capitalismo. Pero ¿que é o capitalismo? É un modelo económico e social cuxos valores fundamentais son: o lucro, a propiedade privada dos medios de produción, a competencia, e o crecemento económico.

Efectivamente, ser anticapitalista é moi simple: só é estar en contra de que o lucro, a propiedade privada dos medios de produción, a competencia, o egoísmo e o crecemento económico constitúan os valores fundamentais que determinan as nosas sociedades humanas.

Ser anticapitalista non é o mesmo que ser comunista, leninista, estalinista, trotskista, anarquista, ou outros «-istas» deste tipo. Ser anticapitalista non significa «defender» réximes tales como o da Unión Soviética de Stalin, o de Camboya de Pol Pot, o da Chinesa de Mao ou o da Chinesa actual. Ser anticapitalista tampouco significa rexeitar o «progreso» e vivir de xeito miserable negándose a aceptar todo o que provén desta sociedade. Vivir nun sistema e estar en contra deste, non é o mesmo nin tampouco é incompatible.

Ser anticapitalista é pensar que estes valores (lucro, propiedade privada, competencia e crecemento) non deben nin poden constituír a base dunha sociedade socialmente xusta, respetuosa da natureza, solidaria e emancipadora para a humanidade.

2. O sistema capitalista non logrou mellorar a vida da xente

Ao lado dos defensores do capitalismo, a miúdo óense afirmacións tales como: Evidentemente, o capitalismo non é perfecto, ningún sistema éo. Pero non hai que esquecer que o capitalismo permitiu unha mellora das condicións de vida para millóns de persoas. Por exemplo, a xente nunca chegara a unha idade tan avanzada. Tampouco esquezamos que é grazas ao capitalismo que millóns de persoas puideron acceder a tecnoloxías tales como a televisión, a aviación, os coche, os teléfonos móbiles, Internet.

Non se pode negar que hai unha parte de verdade nesa afirmación pero é moi pequena, case minúscula. ¿Por que? Debemos comezar por recordar que a maioría das riquezas das que algúns de nós/as benefícianse creáronse sobre a base da explotación dos pobos e do saqueo dos seus recursos naturais. ¿Cal foi o prezo pagado por permitir a unha minoría de seres humanos «beneficiarse» ou «gozar» dun nivel de vida elevado e do pretendido «progreso»?? ¿Cantas guerras, cantos crimes contra a humanidade, catástrofes humanas e ecolóxicas foron necesarias para chegar a tal «progreso»?

Por outra banda, o capitalismo está vigente en case todas as economías do planeta e hase mundializado, ou sexa, todas estas economías están interconectas. Iso implica que un balance serio do capitalismo só pode facerse a escala mundial e hai que suscitarse a pregunta: ¿cantos seres humanos beneficiáronse e benefícianse realmente deste sistema?. Recordemos aquí que segundo o Banco Mundial máis da metade da humanidade vive na pobreza. Para estes 3.000 millóns de seres, a preocupación non é a televisión, Internet ou outros bens tecnolóxicos. Trátase de traballar 12 horas ao día, 7 días á semana, para conseguir os recursos suficientes para que a familia sobreviva, simplemente para non morrer. E se falamos de «chegar a unha avanzada idade», non hai que esquecer que todos os informes de Nacións Unidas mostran que a esperanza de vida retrocedeu en varios países chegando, por exemplo, a 41 anos na Republica Democrática do Congo.

No Sur como no Norte, a maioría dos cidadáns, movementos sociais e institucións internacionais admiten que a situación actual é inhumana e intolerable. Millóns de seres humanos non poden satisfacer as súas necesidades fundamentais. Fáltalles auga potable, comida en cantidade suficiente e aloxamento decente, e tampouco teñen acceso á sanidade e á educación. Polo tanto, o sistema capitalista non conseguiu mellorar a vida da xente nin poñer fin ás grandes pragas que fan sufrir á humanidade. Peor aínda, nos últimos trinta anos, é dicir, desde a implantación do capitalismo neoliberal, a situación hase degradado tanto no Norte como o Sur do planeta. Ao considerar a situación desde un punto de vista global, o balance do capitalismo é sumamente negativo.

3. A crise á que nos enfrontamos é, nin máis nin menos, unha crise do sistema capitalista

A situación (social, económica, ecolóxica...) actual é pésima, xa que se foi deteriorando no curso destes últimos trinta anos, e esa é a realidade que se debe ter en conta. Ademais, hai que suscitar outra pregunta fundamental: ¿Como evolucionará a situación a curto ou mediano prazo? ¿En que dirección imos? ¿Cara a unha mellora ou cara a un empeoramiento? Sen ser adiviño, a resposta a esta pregunta é bastante evidente. É dolorosa pero debemos aceptala de forma honesta e sen caer no catastrofismo: non só existe o risco de que a situación continúe degradándose senón que pode chegar a que a mera supervivencia humana estea en perigo. Está abofé que a humanidade debe enfrontarse con varias crises de alcance planetario sen precedentes: crise alimentaría, financeira, económica, ecolóxica, migratoria, energética, de civilización.

Cando se investiga os pormenores destas crises, rápidamente compróbase que non son o resultado dunha «mala xestión» ou da ausencia de regras, senón o produto da natureza e da lóxica do capitalismo en si. Un sistema cuxo único obxectivo é o máximo de ganancia a curto prazo, cualesquiera sexan as consecuencias sociais e ecolóxicas provocadas. Esta análise ofrécenos unha razón suplementaria para ser anticapitalista, e buscar, atopar e implementar solucións que se enmarquen nun proceso de ruptura contra este sistema e que, polo tanto, coloquen a satisfacción das necesidades fundamentais no centro de todas as opcións políticas e económicas.

4. Non se pode humanizar o capitalismo

Outra cuestión moi importante é saber se o capitalismo é capaz de revertir esta tendencia. Segundo o discurso dominante deberiamos facer razoable un capitalismo que se volveu tolo. A crise financeira seria o resultado dun comportamento inaceptable dalgúns capitalistas e polo tanto trataríase de «salvar ao capitalismo dos capitalistas». Para revertir a tendencia actual e saír da crise, deberiamos volver fundar o capitalismo, humanizarlo, volvendo a unha maior regulación.

Agora produciuse un cambio en relación cos discursos neoliberales destes últimos trinta anos. Pero hai que ter coidado en non confundir os discursos coa realidade. As intervencións do Estado na economía, por exemplo os plans de salvataje do sector financeiro non teñen como obxectivo defender ás clases populares, senón salvar o sistema capitalista para renovar o crecemento e, en consecuencia, restaurar os beneficios dos capitalistas. Trátase de gestionar a crise regulando o sistema en forma provisional para evitar crébaa total, para logo repartir sobre as mesmas bases de sempre. As posibilidades de que consigan relanzar o crecemento son escasas. Todas as cifras e todos os informes das institucións internacionais indican que, sen un cambio radical, entraremos nunha crise profunda e longa. A bancaria e financeira prosegue; a económica xeneralizouse. A crise é agora mundial.

En todo caso, no marco da actual correlación de forzas, non hai ningún goberno que poña na orde do día un cambio de sistema. Non o fixo ata agora e non se prepara para facelo. O que os gobernos se preparan (e xa o comezaron) é facer pagar a crise aos traballadores e aos pobos. Trátase de aplicar a receita habitual, ou sexa, a privatización das ganancias e a socialización das perdidas. Para eles a cuestión resólvese en esperar que a crise termine e que os negocios resurjan. ¿É iso fundar de novo o capitalismo? ¿É iso o que queremos? Algunhas regras limitadas, un pouco de intervencionismo, discursos sobre a necesidade de acabar cos paraísos fiscais. Con todo, ningunha medida enunciada é verdaderamente apremiante para evitar o peor neste momento, senón para recaer nunha crise aínda mais profunda nos próximos anos. E dicimos: ¡Non!

Nunha perspectiva de longo prazo non é posible humanizar ou racionalizar o capitalismo. Non hai un capitalismo «bo» e un «malo». A procura da ganancia máxima a curto prazo, a propiedade privada dos grandes medios de produción, a explotación sen limites dos traballadores, a especulación, a competencia, a promoción do interese privado individual en detrimento do interese colectivo, a frenética acumulación de riquezas por un puñado de individuos ou as guerras son características inherentes ao sistema capitalista. O capitalismo non ten cara humana senón a da barbarie. Ao capital impórtalle pouco a destrución do planeta, que os nenos traballen, que a xente coma ou non coma, que teña unha vivenda ou non a teña, que teña medicinas cando se enferme ou unha pensión cando envelleza. Non, nada diso impórtalle ao capitalismo. Para enfrontar a crise é necesario ir á raíz do problema e poñer en marcha o máis rápidamente posible alternativas para acabar co sistema capitalista.

Asemblea xa

5. A utopía non é o que se di

O capitalismo non é capaz de realizar esta «alternativa», posto que non pode garantir a satisfacción universal das necesidades humanas fundamentais. O capitalismo non pode e non quere implicarse nos grandes desafíos sociais e ecolóxicos da nosa época. Unha vez aceptada esta idea, o lóxico é suscitarse o abandono do capitalismo e a construción doutro modelo. E é neste instante que o combate contra a ideoloxía capitalista empeza realmente. En efecto, a gran vitoria do capitalismo é lograr inculcar na maioría das mentes a idea de que outro modelo non só é imposible senón, e sobre todo, é moi perigoso.

?Non hai que soñar. O capitalismo sempre existiu e sempre existirá. Sempre houbo guerras e sempre as haberá. ¡Sempre houbo pobreza e desigualdades e sempre a haberá! Os que pretenden o contrario son utopistas. Hai que mirar a verdade de fronte: o home é fundamentalmente egoísta e desde a noite dos tempos sempre buscou o lucro e o capitalismo asúmeo. O capitalismo é a orde natural das sociedades humanas. Crear outro modelo no cal compartísese todo non é só impensable senón que conduciría automáticamente a unha catástrofe. Basta con mirar o que pasou en Rusia cos seus 100 millóns de mortos para estar convencido disto.?

A primeira vista, estas ideoloxías teñen unha coherencia de conxunto e impregnan de tal xeito a nosa vida cotiá que non é nada fácil loitar contra elas. Non é fácil pero é posible e é necesario facelo.

Primeiro: É necesario recordar que o capitalismo, baixo a súa forma actual, existe desde fai apenas tres séculos. En todos os continentes, desenvolvéronse civilizacións durante os milenios precedentes que non coñeceron o capitalismo. Non sempre existiu, naceu nos intersticios da sociedade feudal fai unha decena de séculos e chegou a dominar a escena occidental na súa forma industrial desde fai tan só dúas. Noutras partes do mundo, o seu imposición foi posterior. Polo tanto, só representa unha parte mínima na historia da nosa humanidade. O capitalismo non existiu sempre e non existirá para sempre. Por outra banda, trátase da pura supervivencia da humanidade. E esta pode organizarse doutro xeito, sen o capitalismo.

Segundo: Como foi creado polo home, pódese dicir que o capitalismo é un modelo humano. Pero, sobre todo, é necesario agregar que o capitalismo é inhumano, xa que alimenta todo o que hai de máis negativo no home: competencia, egoísmo, individualismo, etc. Non hai que equivocarse, a competencia e o egoísmo, a escala individual e en forma moderada, non teñen nada de malo e ata poden ter algúns aspectos positivos. Hai egoísmo en cada un de nós, ninguén pode negalo, pero tamén hai solidariedade e altruismo. E é iso o máis importante: ¿vivimos nunha sociedade que alimenta e reforza a solidariedade e a cooperación ou nunha sociedade que o fai para a competencia e o egoísmo? En forma máis xeral, hai que preguntarse se o egoísmo e a procura do beneficio, que son a base do sistema capitalista, poden ser os motores da construción dunha sociedade socialmente xusta, respetuosa da natureza, solidaria e emancipadora para a humanidade. ¡Abofé que non!

Terceiro:
Hai que afirmar rotundamente que a sociedade que debemos construír non debe, en ningún caso, parecerse ás experiencias chamadas socialistas do século XX. Aínda que os réximes estalinistas no bloque soviético, de Pol Pot en Camboya ou da Chinesa de Mao son experiencias traumáticas que se deben criticar con enerxía e seriedade, non hai que esquecer que sistemáticamente foron subestimados os factores externos na explicación dos fracasos de experiencias socialistas anteriores. É evidente que un sistema socialista, é dicir, un sistema que pon as necesidades sociais por encima das do capital, entra en contradición cos intereses dos capitalistas. Se se tivese a certeza de que un modelo baseado na cooperación e o intercambio non pode funcionar, entón ¿por que as potencias capitalistas dedicaron tanto tempo, enerxía e diñeiro para combater ideológicamente, desestabilizar políticamente, afogar financieramente e derrocar militarmente os regimenes que querían avanzar por ese camiño? ¿Por que Patrice Lumumba no Congo, Salvador Allende en Chile, Mossadegh en Irán e Thomas Sankara en Burkina Faso foron asasinados polas potencias do Norte? Fixérono porque estes dirixentes querían aplicar políticas que ían contra a lóxica do lucro. ¿Por que Mobutu, Pinochet, o Shah de Irán ou Compaoré foron apoiados técnica e económicamente durante máis de trinta anos? Porque aceptaban manter un sistema baseado na transferencia de riquezas das clases traballadoras cara ás clases capitalistas.

¿E seica Adolf Hitler, Benito Mussolini, o réxime expansionista e militarista xaponés (de antes e durante a segunda guerra mundial), o xeneral Franco, o xeneral Salazar, o réxime do apartheid non eran adeptos entusiastas do capitalismo? Foron responsables de decenas de millóns de mortos.

Por fin, aos que afirman que pensar outro modelo e actuar para implementarlo non é realista, hai que contestar simplemente que o que non é realista é pensar que a humanidade poderá seguir vivindo dentro do actual modelo. Recordemos que o balance do capitalismo fala por si só: non trouxo máis que pobreza, desigualdades e un planeta exhausto. Por conseguinte, é necesario e urxente abandonar este modelo e inventar outro. Outro modelo é posible e hai que pensar en forma colectiva en como poñelo en marcha. É unha afrenta á creatividade humana pensar que non somos capaces de facelo. A humanidade necesita unha utopía que no canto de ser un freo sexa un motor para romper coa lóxica da fatalidad e propoñer medidas concretas, aquí e agora, e ao mesmo tempo ofrecer perspectivas interesantes para a colectividad humana.

6. Hai que reinventar o socialismo do século XXI

Fronte ás experiencias dramáticas do socialismo real do século pasado, a sociedade por construír, que podería chamarse socialismo do século XXI ou ecosocialismo, debe constituír unha resposta profundamente democrática e autogestionada ás experiencias negativas do pasado. Fronte a esta crise global do sistema capitalista, é necesario implantar políticas anticapitalistas, socialistas e revolucionarias que integren obligatoriamente a dimensión feminista, ecologista, internacionalista e antirracista. Fai falta articular estas diferentes dimensións en forma coherente para que estean completamente integradas nos proxectos do socialismo do século XXI.

É absolutamente posible garantir a xustiza social en Bélgica, en Europa e en calquera parte do mundo. É absolutamente posible avanzar cara a un modelo que, respectando a natureza, asegure que cada persoa teña unha vivenda correcta, unha alimentación de calidade, un traballo decente e ben remunerado, protección social, acceso á saúde, á educación e aos transportes. No entanto, tense que ir máis lonxe. Hai que instaurar unha verdadeira democracia. Por suposto, a democracia política, onde os cidadáns toman parte, en concreto, nas grandes opcións que determinan a natureza e o funcionamento das nosas sociedades. Pero tamén fai falta a democracia económica onde sexa posible outro reparto da riqueza, que se combine cun control destas riquezas por parte dos e as que as producen, ou sexa, os traballadores e as traballadoras das cidades e do campo.

Pero iso non chegará só. Fará falta que sexa unha elección consciente e colectiva. Polo momento é certo que non hai forzas suficientes para derribar ao capitalismo. Pero en todas partes do planeta e en diferentes escalas póñense en marcha alternativas sociais, económicas, democráticas, orixinais e autogestionarias. Cada vez son máis as persoas que pensan que temos dereito a vivir noutro sistema que non sexa a orde capitalista. Cada vez son máis os que pensan que outro mundo non só é posible, senón que é necesario e urxente construílo aquí e agora. Como cidadáns e cidadás do mundo, a nosa tarefa é servirnos desas experiencias concretas e loitar do mellor xeito para construír e organizar todas as forzas anticapitalistas.

Trátase de construír un modelo no que as necesidades da xente estean no centro das decisións políticas. Un mundo no que a cooperación, a axuda mutua, o reparto e a solidariedade sexan máis importantes que a competencia e a competición. Un mundo onde haxa espazo para o debate e no que se deixou de considerar aos cidadáns como uns ignorantes. Aínda que non haxa motivo para alegrarse da crise, posto que golpeará (e xa golpea) a centenares de millóns de persoas, tanto no Norte como no Sur do planeta, esta, no entanto, presenta unha vantaxe: bate en brecha todas as ideoloxías neoliberales e mostra a verdadeira cara dos gobernos que actúan sistemáticamente en interese dos ricos. Fai falta mirar ao noso ao redor e reapropiarse a política. A política non son os gobernos. A política non é complicada nin é un asunto de especialistas. A política somos nós, coas nosas diferenzas, os nosos coñecementos, a nosa enerxía, a nosa creatividade e a nosa poesía.

7. A loita non causa tristeza. Ao contrario

Con inxustizas tan grandes e nós tan débiles en relación co poder, a miúdo escóitase, particularmente entre as @mozo que intentan cambiar as cousas, que a tarefa é imposible e que, inevitablemente, o único resultado será entristecernos. Non é certo. Analizar o mundo no que vivimos, tomar consciencia do seu carácter profundamente inxusto e tomar a decisión de loitar o mellor que podamos contra esa inxustiza é entender o lugar que debemos ocupar na sociedade, e o papel que, con humildad, podemos ter. Isto, en lugar de entristecernos, debe permitirnos tomar consciencia de nós mesmos e dar un sentido ao noso pasaje pola terra.

Hai que loitar. Reivindicar colectivamente medidas que van en contra dos intereses dos capitalistas e dos que os apoian. Fará falta mobilizarse e estar na rúa. Fará falta que os pobos consigan de novo o control do seu porvir. A revolución farase na rúa e nas urnas. Como Marx recórdao, tócalles aos pobos liberarse por si mesmos e para se mesmos. O camiño será longo e cheo de obstáculos. O modelo que queremos quedase como un proceso inacabado cheo de contradicións, de fracasos, pero tamén de alegrías e de vitorias. Con todo, o camiño é tan importante como o ideal que queremos alcanzar. E non é porque imos ao contraxeito que camiñamos na mala dirección. Marx dinos que a historia da humanidade é a historia da loita de clases.

Olivier Bonfond.

Fonte: http://www.cadtm.org/spip.php?rubrique1

 

proxecto fiare galiza