Conservas galegas e ecolóxicas Tuta Fruta

Fuxir da cidade. Volver ao campo a vivir da terra. A moita xente róldalle pola cabeza construír un paraíso natural. Deixalo todo en pos dunha autosuficiencia e sinxeleza que faga esquecer crises xerais ou persoais. Aínda que pareza apaixonante ou romántico, non é fácil. En especial se un pretende vivir en comunidade e sacudirse as xerarquías habituais para apostar polo consenso e o respecto. Fracasadas ou esgotadas as comunas dos anos setenta, os experimentos alternativos que herdan algo daquelas criaturas son as ecoaldeas. En Galicia hai algúns proxectos a piques de encallar, como o de Xestas, en Porto do Son, pero en Internet voan e-mails tratando de contactar para algún intento, e outros aínda a medio cociñar manteñen certa continuidade, como o de Tanquián, en Ferreira de Pantón (Lugo). Aínda que a base sexan os cultivos ecolóxicos, a permacultura, o lume avívao unha familia propietaria da leira de 5,5 hectáreas, que tratou de encaixar a súa vida na maior harmonía posible co resto do mundo. E acolle a quen queira aprender.

Emily de Tanquián - Pantón

«Podo chamarvos novos hippies?», pregúntolle a Emily na súa casa na parroquia de Deade, ao final dunha pista de terra. «Quizais neorrurales ou ecoaldeanos. O hippy móvese sen diñeiro bu pertenzas e eu tampouco sinto así. Aquí hai moita tecnoloxía, permacultura...».

A primeira vista poderiamos etiquetarla nun cosmos de amor e irmandade. Pero o que si sente esta alemá do norte é pioneira. Chegou en 1993 ao sur de Lugo co seu compañeiro inglés e un fillo dun ano. Hoxe son tres os seus rapaces, que estudan en Monforte. Mentres cociña un puré de cabaza que tamén compartirá unha parella de mozos escoceses, voluntarios aprendices da agricultura sustentable a cambio de casa, comida e ensino ecolóxico, Emily explica que nunca tanta xente pasou pola súa casa como este verán. De Madrid, de Barcelona, do estranxeiro... «A enerxía está aí para facer ecoaldeas, pero a maioría non ten nin idea do duro que pode ser. Por esta leira autosuficiente han pasado centos de persoas fartas da tensión da cidade. E agora máis, porque que podes facer na cidade sen diñeiro? A diversión custa».

Algunhas botaron raíces no sur de Lugo, compraron casa. De feito en Pantón e Escairón viven xa bastantes británicos, aínda que non todos practican a permacultura, un movemento nado en Australia e que propugna un aproveitamento racional dos recursos, compartíndoos e coidando a terra e as persoas.

En Tanquián impartíronse cursos de bioconstrucción, aforro enerxético e aproveitamento de enerxías renovables. Moitas das solucións levan miles de anos en Galicia: a madeira e outros materiais da contorna para construír. Saberes antigos mças tecnoloxías e ideas modernas para que todo perdure moitas xeracións. Ás veces é o clásico retrete de buraco que había nas casas antes do cuarto de baño, transformado en letrina seca onde se fai compostaxe para logo abonar árbores.

Pero tamén é medicamento natural, unha viña que non podía faltar en plena Ribeira Sacra, o forno onde se coce cada semana o pan e unha horta sen pesticidas nin contaminantes. «Vive e deixa vivir», subxace nesta ética. Emily está sobre todo orgullosa da súa horta, onde hai todo tipo de froiteiros e plantas. Se as chinches cómense as súas colinabos, tratará de afastalas facendo crecer preto algunha planta ou con algún preparado natural: «A agricultura tradicional pouca xente faia. Eu fago moito compost, non utilizo abono fresco, teño sempre a terra cuberta e planto moita diversidade de cultivos. Se algún falla, sempre poderán comer de outros».

Máis verduras que bechos

Así pode vender os seus produtos (verduras, froitas, conservas, zumes...) ao amparo do Consello Regulador de Agricultura Ecolóxica a cooperativas de consumidores de Lugo e, sobre todo, de Pontevedra e Vigo. Fai pouco que presentron as súas marmeladas Tuta Froita no Carballiño. Ao final é como todo, se están boas, saen adiante, pero recoñece que foi un camiño difícil.

Centrouse na agricultura, con pozos e rega por goteo, algún invernadoiro, deixando atrás experiencias con animais como os porcos celtas, as ovellas ou os cabalos para excursións turísticas. «Ao principio tiven moita bichería. O porco podía alimentarse das landras do bosque de carballos, pero acababa onde non debía; as excursións dacabalo eran unha lea porque, ademais de pagar seguros moi caros, a xente non sempre aparecía cando o día era chuvioso e os cazadores son un perigo case todo o ano. Tes que ir con chapeu vermello e cantando polo monte. Vaca non temos, compramos o leite. Só galiñas, dúas eguas e unha colmea. As abellas son xeniais, son as únicas que traballan e non danche traballo», explica.

Á entrada desta «zona liberada», unha especie de república independente de Tanquián, crece un bosque de carballos e boletos pero tamén con algunha mortal Amanita phalloides. Máis adiante algúns visitantes e voluntarios deixaron as súas caravanas e mesmo algún tipi indio perfectamente montado. Preto están dúas casas de madeira con placas solares que serven para bombear auga desde un pozo até un depósito. Unha compártena Graham e Abbe cun enorme niño de abellóns «very dangerous». Fai dous ou tres décadas probablemente a súa escala en Galicia fose a comuna de Foxo, en Negueira de Muñiz. Moitos alternativos pasaban por alí. Non falan nin papa de español e afánanse nos traballos dun campo de frambuesos: «Estivemos en ecoaldeas de Escocia, Romanía e do sur de Francia e o que queremos é montar a nosa, probablemente en familia, porque en comunidade é moi difícil, di ela.

Esa é a pedra de toque destes proxectos, porque, á parte de xerar un medio para que entre diñeiro e haxa una certa seguridade económica, a convivencia nunha forma de vida máis participativa é complexa. Saltar da estrutura xerárquica, da dependencia do consumo e a obrigación de traballar moitas horas para proveito doutros a outro ritmo de vida máis tranquilo e san, pero tamén menos individualista, non é fácil. E logo sempre cae algún inadaptado que non friega os pratos. «As comunas atraían xefes, asegura Emily, o ideal é unha organización asemblearia onde todo o grupo chegue a un consenso, sen deixar fóra a unha minoría que mesmo pode ter razón. Ese é precisamente o fallo da democracia, que é un engano. Cando hai problemas, unha comunidade forte fala os problemas, dáse un tempo ás persoas e ao final decídese se seguen ou non. É aí onde se ve se hai comunidade ou unha simple aglomeración de individuos. Eu vin moitos casos e outros mos contan voluntarios que chegan desde puntos tan afastados como Australia ou Nova Zelandia».

A dogma e os «pantones»

En Tanquián non son nada dogmáticos se non é para manter os principios da agricultura ecolóxica ou manter moito contacto cos fillos. «Comemos carne cando a hai, estamos conectados á rede eléctrica para manter as máquinas que necesitamos, usamos teléfonos e Internet e non miramos a tele durante as comidas, aínda que hai unha televisión na sala de reunión e xogos. Os meus fillos deben ver toda a porcallada que hai polo mundo, enfrontarse a ela e elixir. Non creo que sexa bo protexelos moito ou illalos; o problema é que a xente perde moito o contacto cos seus fillos e os mozos están superperdidos», di Emily.

O habitual no amplo espazo teórico das ecoaldeas é que predominen motivos ecolóxicos e de recuperación do mundo rural abandonado pero pode haber tinguiduras máis sociais, exotéricos ou terapéuticos con medicamentos alternativos. Adóitase dedicar polo menos un día a tarefas comúns e logo cada un na súa casa administra as súas ilusións e vida privada. Búscase unidade e identificación con outras acodes pero, aínda así, recoñece Emily, «podo traballar con bastante xente, pero convivir con moita menos, por iso, se tes a túa porta, péchala e termínase o enfado». Como nos pobos, son asentamentos onde todos coñécense, con carencias e afectos. Trátase de alcanzar certa autosuficiencia desenvolvendo aspectos como a agricultura, a artesanía, o intercambio e as actividades formativas, culturais e espirituais.

A calidade de vida e a saúde son máis importantes que os aspectos monetarios e van xurdindo redes de economía alternativa e solidaria. Aínda que en Tanquián fallou a corresponsabilidade na propiedade, si montaron un grupo de traballo con outro dez casas e 20 persoas da contorna para compartir hortos, un banco de tempo e unha moeda complementaria propia chamada pantón. Cada hora de servizo son dez pantones e cada pantón equivale a un euro.

A dificultade para conseguir un terreo adecuado na fragmentada Galicia é outro obstáculo. En Tanquián deron con alguén que quería vender a súa metade dunha casa señorial, onde había varias hectáreas xuntas nun mesmo anaco, pero non é o habitual. As herdanzas indivisas son un gran problema, e tamén as normas do hábitat que practicamente imposibilitan construír ou modificar algo. «Chamounos xente de Cataluña que ten diñeiro e cerco pero non pode facer nada. Outros optaron por figuras como o cámping ecolóxico», sinala Emily, que tivo que sufrir tamén a hostilidade dalgún veciño.

 

proxecto fiare galiza